Co niszczy kolagen w organizmie – Poznaj 9 przyczyn rozpadu kolagenu w skórze i stawach

Czy wiesz, że Twoja codzienna rutyna może mieć niszczący wpływ na poziom kolagenu w organizmie? Dowiedz się, co niszczy kolagen w organizmie, jakie czynniki codziennego życia mogą prowadzić do zaburzenia produkcji kolagenu i przyspieszonego procesu starzenia się skóry. Przekonaj się, jak temu zapobiec i cieszyć się zdrowym, promiennym wyglądem skóry oraz mocnymi, odpornymi na uszkodzenia stawami.
Autor tekstu: Brygida Szkutnik

Interesuje się tematyką beauty, stale poszerzając wiedzę na temat różnorodnych aspektów pielęgnacji i zdrowia skóry. By móc świadomie dbać o swoje ciało i dobre samopoczucie, czerpie wiedzę wyłącznie z wartościowych źródeł informacji.
Brygida Szkutnik scaled
Weryfikacja: Lek. Barbara Dudka-Żyrek

Lekarz medycyny estetycznej. Absolwentka Śląskiej Akademii Medycznej oraz studiów podyplomowych w zakresie medycyny estetycznej w Krakowie i Katowicach. W swojej pracy kieruje się dużym poczuciem estetyki. Rozwój, edukacja to jej motto życiowe.
Barbara Dudka Zyrek Ekspert TheCollagenCompany
degradajca kolagenu

Co niszczy kolagen w organizmie?

Za główne powody niszczenia kolagenu uważa się starzenie organizmu i związane z nim procesy. Innymi czynnikami są stres oksydacyjny, promieniowanie UV, palenie papierosów, niedobór witamin i minerałów, nadużywanie alkoholu, nadmierny stres, spożywanie dużej ilości cukru i brak aktywności fizycznej.

1. Starzenie się

Głównym czynnikiem odpowiadającym za niszczenie kolagenu w organizmie jest naturalny proces starzenia się organizmu. Kolagen jest białkiem naturalnie produkowanym przez nasz organizm, a wraz z upływającym czasem jego dewastacja się nasila. Według przeprowadzonych badań, już około 25. roku życia zaczyna się stopniowy spadek jego produkcji[1]. Proces ten związany jest ze zmniejszeniem aktywności enzymów, uczestniczącym w syntezie kolagenu, oraz zmniejszeniem rozpuszczalności samego kolagenu.

Wraz z wiekiem zachodzi także osłabienie fibroblastów, czyli komórek odpowiedzialnych za jego produkcję, co dodatkowo przyczynia się do spowolnienia procesów tworzenia kolagenu w organizmie. Istotne jest, by mieć świadomość na temat wpływu starzenia się organizmu na poziom białka i podejmować odpowiednie działania profilaktyczne już we wczesnym wieku. Suplementację kolagenu zaleca się rozpocząć już po osiągnięciu 25. roku życia.

2. Stres oksydacyjny

Stres powstaje w wyniku działania wolnych rodników, które są generowane przez czynniki, takie jak używki, stres, czy też nieodpowiednia dieta. Wolne rodniki przyspieszają degradację kolagenu oraz mogą prowadzić do uszkodzenia białek, lipidów i DNA. Kolagen, jako kluczowe białko strukturalne organizmu, może być szczególnie podatny na te zniszczenia. Do czynników, które mogą wywoływać stres oksydacyjny należą ekspozycja na metale ciężkie, palenie tytoniu, przewlekły stres oraz promieniowanie UV. Stres oksydacyjny może mieć negatywny wpływ na integralność strukturalną skóry i sprzyjać powstawaniu zaburzeń skórnych związanych z wiekiem, takich jak trudności w gojeniu się ran.

3. Promieniowanie UV

Długotrwała ekspozycja na promienie UV niszczy kolagen w organizmie, skutkując widocznymi oznakami starzenia się skóry, takimi jak zmarszczki, wiotkość oraz wysuszenie[2,3]. Promieniowanie UV powoduje fotodegradację kolagenu, co oznacza, że struktura białka ulega denaturacji – jego podwójna helisa zostaje rozpleciona, a same włókna tracą swoją aktywność i zwijają się w nieaktywny kłębek. Aby zapobiec uszkodzeniom kolagenu i przedwczesnemu starzeniu się skóry, niezwykle ważne jest chronienie skóry przed promieniowaniem UV poprzez stosowanie kremów z filtrem.

4. Palenie papierosów

Szacuje się, że w ciągu 10 lat palenia, organizm traci około 20% kolagenu. Dym papierosowy zawiera toksyczne związki chemiczne i wolne rodniki, które uszkadzają strukturę chemiczną kolagenu. Tytoń wpływa także negatywnie na fibroblasty, czyli komórki odpowiedzialne za produkcję kolagenu, zmniejszając jego wytwarzanie przez organizm. Efekty tego procesu mogą objawiać się bólami stawów oraz pogorszeniem stanu skóry[4]. Nikotyna obecna w dymie papierosowym osłabia również układ odpornościowy, prowadząc do wolniejszego gojenia się ran i większego ryzyka infekcji.

5. Niedobór witamin i minerałów

Niedobór witamin i minerałów uniemożliwia prawidłową syntezę kolagenu i przyspiesza jego degradację[5]. Aby wspierać jego produkcję, konieczne jest spożywanie pokarmów bogatych w niezbędne składniki odżywcze, takie jak witamina C, cynk, miedź, witamina A, siarka organiczna (MSM) oraz witamina E. Przykładowe produkty bogate w te składniki to cytrusy, papryki, warzywa liściaste, kiwi, pomarańcze, czerwone mięso oraz orzechy.

6. Nadużywanie alkoholu

Spożywanie alkoholu w nadmiarze może prowadzić do rozkładu i zaburzeń naturalnej produkcji kolagenu[6]. Alkohol powoduje stany zapalne, które szkodzą zdolności organizmu do wytwarzania i utrzymania zdrowego poziomu kolagenu. Ponadto, metabolizm alkoholu generuje stres oksydacyjny, który dodatkowo uszkadza włókna kolagenowe i negatywnie wpływa na ich syntezę. Stres oksydacyjny wynikający z nadmiernego spożycia alkoholu prowadzi do pogorszenia stanu skóry, osłabienia jej struktury i przyspieszenia procesów starzenia.

7. Silny stres

Kiedy doświadczamy stresu, nasz organizm produkuje kortyzol – hormon znany również jako hormon stresu. Według badań naukowych, stresujący tryb życia może obniżać produkcję kolagenu, kwasu hialuronowego i lipidów, które są niezbędne do utrzymania zdrowej i nawilżonej skóry[7]. Przyczyną tego jest mechanizm obronny organizmu, podczas którego energia przeznaczona do produkcji kolagenu, zużywana jest na na zebranie środków do ochrony przed potencjalnymi zagrożeniami. Efektem tego jest utrata jędrności, elastyczności i nawilżenia skóry, a także pojawianie się zmarszczek.

8. Nadmiar cukru w diecie

Cukier oraz rafinowane węglowodany, często obecne w przetworzonej żywności, mogą prowadzić do procesu zwanego glikacją. Glikacja to nieenzymatyczna reakcja, w której cukry łączą się z grupami aminowymi białek, takich jak kolagen. W wyniku tego procesu, kluczowe białka podporowe skóry, takie jak kolagen i elastyna, ulegają sztywnieniu[8]. To z kolei sprawia, że skóra traci swoją elastyczność i staje się bardziej podatna na zmarszczki oraz inne oznaki starzenia.

9. Brak aktywności fizycznej

Codzienny ruch wspomaga utrzymanie odpowiedniego poziomu kolagenu, przyczyniając się do zachowania elastyczności tętnic[9]. Dzięki temu poprawia się przepływ krwi, a ryzyko chorób serca jest mniejsze. Natomiast brak regularnej aktywności fizycznej prowadzi do obniżonej syntezy kolagenu i przyspiesza jego degradację. Ćwiczenia stymulują produkcję kolagenu, pomagając w regeneracji tkanek oraz utrzymaniu ich elastyczności. Gdy rezygnujemy z aktywności fizycznej, procesy te ulegają spowolnieniu, co prowadzi do osłabienia struktury kolagenu.

Jak zapobiec utracie kolagenu?

Z biegiem lat naturalnie tracimy kolagen. Możemy jednak spowolnić ten proces poprzez odpowiednie działania. Do sposobów na ograniczenie utraty kolagenu należą m.in. rezygnacja z używek, ochrona skóry przed promieniowaniem UV, odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna, unikanie nadmiernego stresu i suplementacja kolagenu.

  • Rzuć palenie i ogranicz alkohol: toksyny zawarte w dymie papierosowym i alkoholu przyspieszają degradację kolagenu. Rzucenie palenia i spożywanie alkoholu z umiarem mogą znacząco poprawić kondycję skóry i stawów.
  • Chroń skórę przed promieniowaniem UV: nadmierna ekspozycja na słońce prowadzi do fotodegradacji kolagenu. Stosowanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym oraz noszenie ochronnej odzieży może pomóc w zachowaniu młodego wyglądu skóry.
  • Przestrzegaj zbilansowanej diety: wprowadź do swojego jadłospisu produkty bogate w witaminy A, C i E, antyoksydanty, kwasy tłuszczowe Omega-3 oraz związki siarki. Unikaj przetworzonej żywności i słodyczy, a zamiast tego spożywaj świeże owoce, warzywa, pełne ziarna oraz białko pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.
  • Pij odpowiednią ilość wody: Hydratacja jest kluczowa dla zdrowia skóry. Zaleca się picie przynajmniej 1,5 litra wody dziennie.
  • Regularnie ćwicz: aktywność fizyczna wspiera produkcję kolagenu, poprawia przepływ krwi i pomaga w utrzymaniu elastyczności tkanek. Wybieraj ćwiczenia, które sprawiają Ci przyjemność, np. spacer, bieganie, czy jazda na rowerze.
  • Redukuj stres: stres prowadzi do wzrostu poziomu kortyzolu, który obniża produkcję kolagenu. Znajdź sposoby na relaks, takie jak medytacja, joga czy regularne spacery.
  • Suplementacja kolagenu: po ukończeniu 25. roku życia, naturalna produkcja kolagenu zaczyna maleć. W tym przypadku, pomocne mogą być suplementy kolagenowe, dostępne w różnych formach, takich jak kolagen do picia, czy w proszku.

Degradacja kolagenu – co mówią na ten temat badania?

Palenie papierosów ma bardzo szkodliwy wpływ na poziom kolagenu w organizmie. Zmniejsza dostarczanie tlenu do tkanek, co utrudnia ich regenerację i sprawia, że stają się bardziej podatne na uszkodzenia i obumieranie. Dodatkowo, substancje chemiczne zawarte w dymie tytoniowym wywołują stres oksydacyjny, który prowadzi do przedwczesnego pojawiania się zmarszczek. Badania na bliźniętach wykazały, że osoby palące miały więcej zmarszczek, “kurzych łapek” i linii na twarzy niż ich niepalący odpowiednicy[10]. Wyniki eksperymentu potwierdziły, że palenie tytoniu niszczy kolagen w organizmie, negatywnie wpływając na wygląd i zdrowie skóry.

Nadmiar cukru w diecie ma szkodliwy wpływ na poziom kolagenu w organizmie. W przeprowadzonym w 2010 roku badaniu wykazano, że proces glikacji, który zachodzi przy wysokim stężeniu cukru we krwi, niszczy kolagen[11]. Nadmiar cząsteczek cukru ma bezpośredni wpływ na kolagen i elastynę, prowadząc do powstania końcowych produktów zaawansowanej glikacji. Produkty te sprawiają, że włókna kolagenu i elastyny stają się sztywne, osłabione i dysfunkcyjne. Według certyfikowanego dermatologa Joshua Zeichner, “wysoki poziom cukru może powodować stwardnienie i fragmentację kolagenu, co osłabia strukturę skóry i przyspiesza jej przedwczesne starzenie się”.

Nadmierny stres niszczy kolagen w organizmie. Badania wykazują, że stres może działać prozapalnie, obniżając zdolność organizmu do naturalnej produkcji kolagenu[12]. Pod wpływem stresu wzrasta poziom hormonów, takich jak kortyzol, który zmniejsza jego produkcję. Wynika to z faktu, że w stanach wysokiego napięcia, na rzecz zwalczania stresu i związanych z nim stanów zapalnych, organizm wykorzystuje zasoby przeznaczone do produkcji kolagenu.

Jak rozpoznać nadmierny ubytek kolagenu?

Niedobór kolagenu może prowadzić do wielu niekorzystnych skutków zdrowotnych, wpływających na różne aspekty funkcjonowania organizmu. Do najważniejszych objawów deficytu białka należą pogorszenie kondycji włosów, skóry i paznokci, bóle mięśni i stawów, łamliwość kości, wydłużona rekonwalescencja, obniżona odporność i problemy z krążeniem.

  • Pogorszenie stanu skóry: skóra traci elastyczność i jędrność, staje się matowa i bardziej podatna na zmarszczki. Ze względu na to, że kolagen stanowi 70-80% struktury skóry, jego brak prowadzi do widocznych uszkodzeń.
  • Łamliwość paznokci i włosów: niedobór kolagenu objawia się w postaci łamliwych paznokci i osłabionych, wiotkich włosów, które tracą swoją naturalną siłę i blask.
  • Bóle mięśni i stawów: kolagen jest kluczowym budulcem więzadeł i ścięgien. Jego niedobór powoduje bóle mięśni, obrzęki i stany zapalne. Długotrwały deficyt może prowadzić do sztywności stawów i choroby zwyrodnieniowej.
  • Łamliwość kości: kolagen wpływa na wytrzymałość kości. Jego niedobór może prowadzić do wtórnego odwapnienia, co z kolei zwiększa ryzyko złamań i osteoporozy.
  • Wydłużona rekonwalescencja: niedobór kolagenu wydłuża proces gojenia się ran i powrotu do zdrowia po kontuzjach. Organizm potrzebuje kolagenu do naprawy uszkodzonych tkanek, a jego brak opóźnia ten proces.
  • Obniżona odporność: kolagen odgrywa ważną rolę w układzie odpornościowym, chroniąc organizm przed bakteriami i toksynami. Jego niedobór sprawia, że stajemy się bardziej podatni na infekcje.
  • Problemy z krążeniem: kolagen jest składnikiem naczyń krwionośnych. Jego brak może prowadzić do problemów z krążeniem, takich jak wzrost ciśnienia krwi, zakrzepy i zatory, objawiające się zawrotami głowy.

Brak kolagenu w organizmie może prowadzić do wielu poważnych problemów zdrowotnych. W związku z tym, by móc szybko i skutecznie zadbać o jego odpowiedni poziom w organizmie, ważna jest świadomość na temat objawów niedoboru kolagenu.

Jak cofnąć proces ubytku kolagenu i  go uzupełnić? 

Aby skutecznie uzupełnić kolagen w organizmie, warto wdrożyć jego suplementację. Wspomaganie organizmu suplementami diety jest jednym z najefektywniejszych sposobów na uzupełnienie ubytku kolagenu. Ze względu na największą przyswajalność, najbardziej polecany jest kolagen rybi w formie pitnej lub w proszku.

Którą formę kolagenu wybrać?

  • Kolagen rybi w proszku – jest popularną formą suplementacji kolagenu ze względu na wszechstronność zastosowania. Proszek można dodać do napojów lub posiłku, dzięki czemu preparat jest komfortowy i praktyczny w użyciu.
  • Kolagen rybi do picia – płynna forma kolagenu występuje w pojedynczych shotach, dostępnych w różnorodnych wersjach smakowych. Dzięki temu, suplementacja kolagenu jest nie tylko skuteczna, ale i smaczna. Oprócz suplementacji kolagenem, warto pamiętać o unikaniu czynników, które przyspieszają proces jego niszczenia. By skutecznie uzupełnić kolagen w organizmie, należy wziąć również pod uwagę włączenie do diety produktów, wspomagających jego syntezę.

Czy odpowiednia dieta może pomóc w odbudowie kolagenu?

Dieta bogata w kolagen, czyli tzw. dieta kolagenowa, może nie dostarczać wystarczających ilości tego białka ze względu na jego niską zawartość i słabą przyswajalność. Istnieje jednak wiele produktów spożywczych, które mogą wspomóc naturalną produkcję kolagenu w organizmie.

Żywność, którą warto włączyć do codziennej diety należą:

  • Buliony z kości
  • Ryby lub mięsa ze skórą
  • Podroby, golonka i salceson
  • Kurze łapki
  • Owoce cytrusowe zawierające witaminę C
  • Warzywa liściaste, np. jarmuż, szpinak, kapusta
  • Zioła, takie jak dzika róża, pokrzywa, acerola

Warto wiedzieć, że mimo, iż najwięcej kolagenu znajduje się w tłustych mięsach i rybach[13], nie powinny one stanowić bazy naszego jadłospisu ze względu na wysoką zawartość tłuszczów. Owoce, warzywa i zioła, choć zawarte w diecie kolagenowej same w sobie go nie posiadają, skutecznie wspomagają jego produkcję.

Bibliografia

[1] Skin anti-aging strategies – PMC (nih.gov)

[2] Uv damage of collagen: Insights from model collagen peptides – Jariashvili – 2012 – Biopolymers – Wiley Online Library

[3] Solar Ultraviolet Irradiation Induces Decorin Degradation in Human Skin Likely via Neutrophil Elastase | PLOS ONE

[4] Smoking affects collagen synthesis and extracellular matrix turnover in human skin – PubMed (nih.gov)

[5] Nutrients | Free Full-Text | The Roles of Vitamin C in Skin Health (mdpi.com)

[6] Wu, Q., Zhong, Z., & Wei, S. (2018). Effects of alcohol on hepatic extracellular matrix metabolism. BioMed Research International, 2018, 1-9. 

[7] Negative regulation of stress‐induced matrix metalloproteinase‐9 by Sirt1 in skin tissue – Lee – 2010 – Experimental Dermatology – Wiley Online Library

[8] Glyoxal‐induced formation of advanced glycation end‐products in type 1 collagen decreases both its strength and flexibility in vitro – Kitamura – 2021 – Journal of Diabetes Investigation – Wiley Online Library

[9] Influence of Regular Exercise on Age-Related Changes in Arterial Elasticity: Mechanistic Insights From Wall Compositions in Rat Aorta (cdnsciencepub.com)

[10] Facial Changes Caused by Smoking: A Comparison between Smoki… : Plastic and Reconstructive Surgery (lww.com)

[11] Nutrition and aging skin: sugar and glycation – PubMed (nih.gov)

[12] Inflammation: The Common Pathway of Stress-Related Diseases – PMC (nih.gov)

[13] Hashim P. et al.: Collagen in food and beverage industries, International Food Research Journal 22(1): 1 – 8 (2015).

Brygida Szkutnik
Brygida Szkutnik

Autorka treści specjalizująca się w tematyce beauty. Dzięki solidnemu zapleczu edukacyjnemu i praktycznemu doświadczeniu w tworzeniu treści, stale pogłębia swoją wiedzę na temat pielęgnacji i zdrowia skóry. Szczególnym obszarem zainteresowania jest badanie wpływu kolagenu na kondycję organizmu. Aby zapewnić rzetelność i wiarygodność zdobywanych informacji, korzysta wyłącznie z uznanych i wartościowych źródeł, w tym publikacji naukowych oraz opinii ekspertów. Celem jest świadome dbanie o swoje ciało i dobre samopoczucie, oparte na sprawdzonych i autorytatywnych danych.

Artykuły: 46

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *